Kolejny obowiązkowy punkt zwiedzania – sklep z pamiątkami, do którego przyprowadza nas „zabiegana” przewodniczka. Tu mamy mnóstwo czasu na oglądanie, wybieranie i oczywiście kupowanie. Zaczyna się od pokazu dywanów, których zapach unosi się w powietrzu wraz z wełnianym kurzem. Na szczęście nie tylko my uczestniczymy w spektaklu, więc nieuprzejmie wymykam się z sali i przechodzę do następnego pomieszczenia. Od razu dopadają mnie sprzedawcy, proponując wszystko, cokolwiek mi się zamarzy. Pytam o wełnę, z której robią dywany (pytam tak sobie), prowadzą mnie po schodach, na sam szczyt budynku, skąd roztacza się niesamowity widok na Medinę, na meczety, na dachy innych domów… Czuję, że taki sam widok rozpościerał się z tego dachu od stuleci i chciałabym jeszcze tak postać i poczuć się jak podróżnik w czasie, ale przychodzi jakaś kobieta z kilkoma kawałkami wełny w garści i mówi: „15 euro”. Mam ochotę wybuchnąć śmiechem, ale uprzejmie dziękuję i zapewniam, że chciałam tylko zobaczyć z czego robią dywany…

Another must-see stop is the souvenir shop, where our „flustered” guide leads us. Here, we have plenty of time to browse, choose, and—of course—buy. It begins with a carpet demonstration; the scent of the rugs hangs in the air, mingled with wool dust. Fortunately, we aren’t the only ones watching the show, so I slip out of the room unnoticed and move to the next area. Salespeople immediately descend on me, offering whatever my heart desires. I ask about the wool used to make the carpets (just making conversation), and they lead me up the stairs to the very top of the building, where an incredible view opens up over the Medina, the mosques, and the rooftops of other houses… I feel as though this same view has stretched out from this roof for centuries; I’d love to linger there and feel like a time traveler, but a woman appears with a few tufts of wool in her hand and says, „15 euros.” I feel like bursting out laughing, but I politely decline, explaining that I only wanted to see what the carpets were made of…

Oglądam biżuterię w poszukiwaniu maleńkich kolczyków (bo kupuję takie drobiazgi na prawie każdej wyprawie). Nic mi się nie podoba, wszystko jest złote i wielkie, więc uprzejmy pan sprzedawca biegnie do sklepu obok i przynosi kilka srebrnych sztyftów, wybieram parę „rączek Fatimy”, pytam o cenę… „80 euro” – mówi Sprzedawca i wtedy już wybucham śmiechem. „A ile mogłabyś zapłacić” – pyta urażony. „Osiem” – odpowiadam, zawyżając cenę co najmniej o trzy euro. Obraził się na dobre.

I’m browsing the jewelry, looking for tiny earrings (since I buy such trinkets on almost every trip). Nothing appeals to me—everything is gold and oversized—so the polite shopkeeper runs to the store next door and brings back a few pairs of silver studs; I pick out a pair of „Hands of Fatima” and ask the price… „80 euros,” the salesman says, and I burst out laughing. „And how much would you pay?” he asks, offended. „Eight,” I reply, overestimating the price by at least three euros. He was offended for good.

Potem długo stoimy przed sklepem, czekając na przewodniczkę i Ahmeda, oślepieni blaskiem złotej biżuterii w każdej sklepowej witrynie. Teraz tempo jest wolniejsze, mamy czas żeby podziwiać typowe dla Mediny wrota, na których są symbole judaizmu i islamu, obejrzeć witryny sklepów z chèchia (z arabskiego: shashiyya).

Afterwards, we stand outside the shop for a long time, waiting for the guide and Ahmed, dazzled by the gleam of gold jewelry in every shop window. The walk is slower now; we have time to admire the doorways typical of the Medina—bearing symbols of both Judaism and Islam—and to look at the shop windows displaying chèchias (from the Arabic shashiyya).

Wychodzimy z Mediny znów na zalany słońcem i gorący plac Kasbah. Ledwo się wlokę przez śmierdzące spalinami ulice i z ulgą wracam do portu, gdzie czekają na nas młodzi ludzie z sokołami (?) i znudzeni celnicy, którzy nie kontrolują naszych polskich paszportów. Wieczorem odpływamy do następnego portu.

We leave the Medina and step back out onto the sun-drenched, sweltering Kasbah Square. I drag myself through streets reeking of exhaust fumes and return with relief to the port, where young people with falcons are waiting for us (?) and bored customs officers – who don’t even check our Polish passports. In the evening, we set sail for the next port.

Zanim z placu Kasbah dojdziemy do Mediny, wyjaśnię obecność Ahmeda (zamiast opowiedać wam o Kartaginie, francuskim Protektoracie i Arabskiej Wiośnie). Otóż 18 marca 2015 roku dwóch uzbrojonych napastników zastrzeliło w Muzeum Narodowym Bardo w Tunisie dwudziestu turystów i policjanta. Wśród ofiar byli Francuzi (4), Włosi (4), Japończycy (3), Polacy (3), Kolumbijczycy, Hiszpanie, Belg, Rosjanin i Brytyjczyk. Napastnicy zostali zastrzeleni przez Policję. 26 czerwca tego samego roku w hotelu i na plaży w Susie zamachowiec zastrzelił z karabinu maszynowego 38 osób (głównie Brytyjczyków). Turystyka jest główną gałęzią gospodarki Tunezji. I dlatego mamy Ahmeda, który idzie dwa kroki za nami w swoim ciemnym garniturze…

Before we make our way from Kasbah Square to the Medina, let me explain Ahmed’s presence (instead of telling you about Carthage, the French Protectorate, and the Arab Spring). On March 18, 2015, two armed attackers shot and killed twenty tourists and a police officer at the Bardo National Museum in Tunis. The victims included French (4), Italian (4), Japanese (3), and Polish (3) nationals, as well as Colombians, Spaniards, a Belgian, a Russian, and a Briton. The attackers were shot dead by the police. On June 26 of that same year, a gunman used a machine gun to kill 38 people (mostly Britons) at a hotel and on a beach in Sousse. Tourism is a key sector of Tunisia’s economy. And that is why we have Ahmed walking two steps behind us in his dark suit…

W wąskich uliczkach Mediny jest cień i odrobina chłodu. Muszę patrzeć pod nogi, żeby nie potknąć się na nierównych kocich łbach. Nasza przewodniczka bardzo się śpieszy i często nie mam czasu zrobić zdjęć, a jeszcze staram się zapamiętać drogę w tym labiryncie uliczek. Skręcamy w różne strony milion razy i w końcu tracę rozeznanie. Pierwszy przystanek na długiej liście firm które płacą naszej cicerone – perfumeria. Wraz z inną grupą usadzają nas na ławkach i dają do wąchania flakony z różnymi „itrit” (عطر). Trochę mi niedobrze od tych róż, jaśminów , więc z ulgą opuszczam sklep.

There is shade and a touch of coolness in the narrow streets of the Medina. I have to watch my step to avoid tripping on the uneven cobblestones. Our guide is in a great hurry, so I often lack the time to take photos, all while trying to memorize the route through this labyrinth of alleys. We make countless turns, and eventually, I lose all sense of direction. The first stop on the long list of businesses paying our guide is a perfume shop. Along with another group, we are seated on benches and offered various itrit (عُطُور) to smell. The scents of rose and jasmine make me feel a bit nauseatingly, so I leave the shop with relief.

Biegniemy dalej pod sklepionymi ulicami, lub w pełnym słońcu. Następny przystanek – dom weselny. Kilka przedsionków, za nimi duża sala, w której ustawiono na podeście dwa wielkie „trony”, obok kilka małych sal z wyściełanymi ławami. W jednej z nich zastaję grupę muzyków. Pytam po francusku, czy mogę im zrobić zdjęcie:

We run on, passing through vaulted streets or out in the blazing sun. The next stop is the wedding hall. There are several vestibules leading to a large room where two huge „thrones” have been set up on a dais; nearby are a few smaller rooms with cushioned benches. In one of them, I come across a group of musicians. I ask in French if I can take their picture:

Po wyjściu przemierzamy kolejne ulice, zaułki i małe placyki z kwitnącą bugenvillą, a wszystko w bardzo szybkim tempie. Wkraczamy do souk, czyli handlowej części Mediny. Ulice biegną teraz trochę w dół, jest mniej światła, ale w zadaszonych przejściach mrok rozświetlają dziesiątki sklepowych witryn, głównie z biżuterią i wyrobami ze skóry, choć badziewie z Chin jest w wielu miejscach. Ta część Mediny powstała w 13 wieku za panowania dynastii Hafsydów. Souk w Tunisie składa się z trzech głównych części – Souk Ech-Chaouachine, gdzie od wieków produkowane są nakrycia głowy zwane chachia, Souk El Attarine, gdzie można znaleźć perfumerie oraz Souk El Berka, gdzie właśnie jesteśmy i gdzie są niezliczone sklepiki z metalami, z których część to słoto i srebro.

After leaving, we make our way through a succession of streets, alleyways, and small squares with blooming bougainvillea – all at a very brisk pace. We enter the souk, the commercial heart of the Medina. The streets now slope slightly downward and the light is dimmer, yet the gloom of the covered passageways is illuminated by dozens of shop windows – mostly displaying jewelry and leather goods, though cheap Chinese trinkets are also found in many places. This section of the Medina dates back to the 13th century and the reign of the Hafsid dynasty. The Tunis souk comprises three main areas: Souk Ech-Chaouachine, where chachia headwear has been crafted for centuries; Souk El Attarine, home to perfumeries; and Souk El Berka—where we currently find ourselves – featuring countless small shops selling metalware, including gold and silver items.

Jedziemy brzegiem jeziora Tuniskiego do stolicy Tunezji. Na kawałkach zieleni, wśród śmieci wszelkiego sortu pasą się niewielkie stada owiec i kóz. Przedmieścia witają nas odrapanymi budynkami w stylu kolonialnym i mauretańskim, a im bliżej centrum, tym więcej odrapanych budynków w stylu kolonialnym i mauretańskim, wśród których królują warsztaty samochodowe i liczne kioski sprzedające kwiaty (z których robi się perfumy). Podjeżdżamy na dziedziniec ratusza, gdzie czeka na nas przewodniczka i Ahmed. Ahmed jest ubrany w garnitur i nie gada z kobietami. Wiem, bo kiedy pytam go, czy jego pistolet (który dostrzegam pod marynarką) to Glock to udaje, że nie słyszy. Ale kiedy Pan i Władca pyta o to samo, to potwierdza. Tak, Ahmed jest naszym ochroniarzem zapewne z tajnej policji. Super, prawda?

We are driving along the shore of Lake Tunis toward the Tunisian capital. Small flocks of sheep and goats graze on patches of greenery amidst all manner of trash. The suburbs greet us with dilapidated colonial- and Moorish-style buildings; the closer we get to the center, the more of these run-down structures we see, dominated by auto repair shops and numerous kiosks selling flowers (used to make perfume). We pull into the town hall courtyard, where a female guide and Ahmed are waiting for us. Ahmed is wearing a suit and doesn’t talk to women. I know this because when I ask him if the gun I spot under his jacket is a Glock, he pretends not to hear. But when the Lord and Master asks the same question, he confirms it. Yes, Ahmed is our bodyguard—presumably from the secret police. Great, right?

Niżej: dziedziniec ratusza w Tunisie / Below: the courtyard of the Tunis Town Hall

Ratuszem rządziła przez kilka lat jedyna kobieta w świecie arabskim wybrana na stanowisko burmistrza. Ale teraz mamy iść do Mediny – zabytkowej dzielnicy (wpisanej na listę UNESCO w 1979), w której, jak przekonuje nasza przewodniczka, jeśli ktoś się nie urodził i wychował, to zaraz się zgubi w plątaninie wąskich uliczek, korytarzy, przejść i tłumów mieszkańców i turystów. Na razie, żeby dotrzeć do Mediny, muszę pokonać rozpalony do białości plac przed ratuszem, na którym jedyne cienie pochodzą z tunezyjskich flag.

For several years, the town hall was led by the only woman in the Arab world to be elected mayor. But now we are heading to the Medina—a historic district (inscribed on the UNESCO list in 1979) where, as our guide assures us, anyone not born and raised there would quickly lose their way amidst the maze of narrow streets, corridors, and passageways, and the throngs of locals and tourists. For the moment, however, to reach the Medina, I must cross the white-hot square in front of the town hall, where the only shade comes from Tunisian flags.

Port Halk al-Wadi to inaczej La Goulette – tunezyjski port, który kiedyś był hiszpański, później ottomański, przez jakiś czas był więzieniem, a potem był nazywany „Małą Sycylią” i mieszkała tu Claudia Cardinale. Nas przywitała eskotra kanonierek tunezyjskiej floty, kiedy nasz statek manewrował wśród wąskich kanałów pomiędzy liberyjskimi kontenerowcami. Kiedy w końcu zacumowaliśmy i przeszliśmy z nabrzeża za mury starego fortu było już straszliwie gorąco, a w oślepiającym słońcu trudno było dostrzec uroki tego miejsca. La Goulette po francusku znaczy „gardło rzeki”, ale leży nad jeziorem Tunis. Jedziemy do miejscowości Sidi Bou Said, która jest nazywana „Tunezyjskim Santorini”. Hmmm…

The port of Halk al-Wadi—also known as La Goulette—is a Tunisian port with a varied history: it was once Spanish, then Ottoman, and served as a prison for a time; later, it was dubbed „Little Sicily” and was home to Claudia Cardinale. We were greeted by an escort of Tunisian navy gunboats as our ship maneuvered through narrow channels amidst Liberian container ships. By the time we finally docked and made our way from the quayside past the walls of the old fort, the heat was intense, and the blinding sun made it difficult to appreciate the place’s charms. Although the name La Goulette means „river throat” in French, the town actually sits on the shores of the Lake of Tunis. We are heading to the village of Sidi Bou Said, known as the „Tunisian Santorini.” Hmm…

W przydrożnej kawiarni Ben Rahim wypiliśmy kawę, a ja z powodu upału nie miałam siły łazić po miasteczku, tym bardziej, że prawie nigdzie nie było cienia, co uważam za wielkie niedopatrzenie władz. Wlazłam tylko do jednego pobliskiego sklepu / galerii sztuki w poszukiwaniu malutkich, srebrnych kolczyków i zagadałam się z bardzo miłym właścicielem, który pochodził z Hiszpanii, ale ożenił się z Tunezyjką. Kolczyków nie kupiłam, ale obiecałam, że opowiem o tym miejscu. Co niniejszym czynię 🙂

We had coffee at the Ben Rahim roadside café; the heat left me with no energy to wander around the town—especially since there was hardly any shade, which I consider a major oversight by the authorities. I did pop into one nearby shop-cum-art gallery looking for tiny silver earrings and struck up a conversation with the very pleasant owner—a Spaniard married to a Tunisian woman. I didn’t buy any earrings, but I promised to tell people about the place. Which is exactly what I’m doing now 🙂

Czy Sidi Bou Said przypomina Santorini? Trochę tak, ale żeby to ustalić, trzeba iść nad morze, przejść się nadmorskimi, brukowanymi uliczkami i dotknąć stopami buałego piasku. Ale to już zostawiam dla was.

Does Sidi Bou Said resemble Santorini? A bit, perhaps—but to find out for sure, you have to head to the seaside, stroll along the cobbled coastal streets, and feel the white sand beneath your feet. But I’ll leave that part up to you.

Tak reklamuje się firma Costa Cruises, której to liniami tym razem płyniemy. Cóż, będziemy teraz jakiś czas na morzu, płynąc na południowy zachód, więc pora poplotkować o statku. Zwykle nie narzekam na rejsach, bo mogłabym żyć na statku przez pół roku, ale tym razem…

That’s how Costa Cruises – the cruise line we’re sailing with this time—advertises itself. Well, we’ll be at sea for a while now, sailing southwest, so it’s time to dish a bit about the ship. I usually don’t complain on cruises – after all, I could happily live on a ship for six months a year – but this time…

STATEK I ZAŁOGA / SHIP and CREW

Statek jest w porządku, może nie najnowszy, może zbyt przeładowany ozdóbkami w różnych stylach, ale kajuty są wygodne, a nasz stewart, Vivek bardzo dba o czystość i nasz komfort. Załoga i personel, który pochodzi głównie z Egiptu i Indii jest super i absolutnie niczego nie możemy im zarzucić. Od kiedy wiedzą, że jestem tą pasażerką, która pyta o to skąd są, o ich rodziny i plany na przyszłość jestem traktowana z wielką atencją i nawet dostajemy czasem za darmo wodę do kolacji, a Mohammed, który pracuje w restauracji kiedy mnie widzi przywołuje swój najlepszy uśmiech i wyciąga telefon, żeby mi pokazać najnowsze zdjęcie swojego ukochanego wnuka. Szukran شكرًا لك , Mohhamed (Gdyby w Sèvres istniał wzorzec Egipcjanina, to byłby to posąg Mohammeda).

The ship is fine—perhaps not the newest, and maybe a bit overloaded with eclectic decorations—but the cabins are comfortable, and our steward, Vivek, takes great care to ensure cleanliness and our comfort. The crew and staff, hailing mainly from Egypt and India, are fantastic; we have absolutely no complaints about them. Ever since they learned I’m the passenger who asks where they’re from—inquiring about their families and future plans—I’ve been treated with great attentiveness; we even get complimentary water with dinner sometimes. And Mohammed, who works in the restaurant, flashes his best smile whenever he sees me and pulls out his phone to show me the latest photo of his beloved grandson. Shukran, Mohammed (If there were a standard reference model for an Egyptian kept at Sèvres, it would be a statue of Mohammed).

PASAŻEROWIE / PASSENGERS

Są z całego świata, dosłownie. Najwięcej jest Włochów i Hiszpanów, ale też ludzi z Ameryki Południowej i USA, grupka Rosjan (niestety), sporo Niemców i kilkoro Anglików i kilka par z Polski (pozdrawiamy Wrocław, Iserlohn i Brzeszcze). Poziom kultury na tym statku sporo odbiega od naszych doświadczeń z poprzednich rejsów. Niektórzy przepychają się po chamsku, walczą o leżaki, są nieuprzejmi… Przy sąsiednim stoliku przy kolacji siedzi kobieta, która wygląda jak udzielna księżna, a jedząc mlaszcze głośno. Kiedyś jakiś Amerykanin opowiadał z przejęciem, że był w miejscowości Corleone, gdzie „to wszystko się zdarzyło” i był przekonany że to nie była literacka i filmowa fikcja (odsyłam do „Ojca Chrzestnego”), a jakaś Rosjanka krzyczała na mnie, że muszę talerz z jedzeniem nieść koniecznie na tacy, bo tak jej kazali… Życie statkowe jest czasem bardzo zabawne.

They come from all over the world—literally. The largest groups are Italians and Spaniards, but there are also people from South America and the USA, a small group of Russians (unfortunately), quite a few Germans, a handful of English people, and a few couples from Poland (Hello to Wrocław and Brzeszcze). The level of decorum on this ship is a far cry from what we’ve experienced on previous cruises. Some people shove rudely, fight over sun loungers, and act impolitely… At the table next to us during dinner sits a woman who looks like a grand duchess, yet she smacks her lips loudly while eating. I once heard an American excitedly recounting his visit to the town of Corleone—where „it all happened”—convinced that it wasn’t just literary or cinematic fiction (think The Godfather), while a Russian woman shouted at me, insisting I had to carry my plate of food on a tray because that’s what she’d been told to do… Life on board can be quite amusing at times.

JEDZENIE / FOOD

O wiele gorsze niż na innych naszych rejsach. Szczerze mówiąc dla mnie to jest wielkie rozczarowanie. Często nie ma dla mnie niczego, co byłoby naprawdę dobre, bo jak wiecie nie jem mięsa i wybór mam naprawdę niewielki. Kiedy rezerwowaliśmy rejs, cieszyliśmy się, że będziemy mieć naszą ulubioną włoską kuchnię na codzień. Teraz już wiemy, że to niemożliwe. Poza tym prawie nigdy nie ma świeżych owoców (oprócz melonów i jabłek), co na innych rejsach było nie do pomyślenia, nawet kiedy przez długi czas nie zawijaliśmy do żadnego portu. Potrawy w bufecie nie są opisane, więc zawsze muszę pytać, czy to coś jest z mięsem, czy nie. Bezpłatne napoje są tylko do śniadania i obiadu, więc mogę zapomnieć o wieczornej herbacie. Za wodę trzeba płacić, a gdyby ktoś chciał mieć pełny pakiet napojów, to musiałby zapłacić dodatkowo ponad 500 euro…

It’s far worse than on our other cruises. Honestly, it’s a huge disappointment for me. Often, there’s nothing truly good for me to eat because, as you know, I don’t eat meat, so my options are very limited. When we booked the cruise, we were excited about having our favorite Italian cuisine every day. Now we know that’s not possible. On top of that, there’s almost never any fresh fruit—something unthinkable on other cruises, even when we hadn’t docked at a port for a long time. The dishes in the buffet aren’t labeled, so I always have to ask whether or not something contains meat. Charge free drinks are only provided with breakfast and lunch, so I can forget about having tea in the evening. You have to pay for water, and if you wanted a full drinks package, you’d have to pay an extra 500 euros or more…

ORGANIZACJA / ORGANIZATION

Nawet mi się nie chce o tym pisać, więc tylko powiem, że okropna. Brak wielu koniecznych informacji, nie mówiąc o próbach naciągania na większe koszty – na przykład w portach podstawiają swoje autokary dwa razy droższe, niż lokalne. Na statku jest strasznie głośno, nie ma właściwie miejsca, gdzie można uciec przed głośną muzyką z megafonów. Na innych statkach głośna muzyka była tylko w jednym miejscu, tu jest wszędzie słyszalna. Jedynym cichym miejscem jest statkowa kaplica, ale nie wiem, czy jako ateistka mogę tam siedzieć. W bibliotece statkowej była tylko jedna książka i był to Koran.

I don’t even feel like writing about it, so I’ll just say it was terrible. There was a lack of much essential information, not to mention attempts to upsell—for instance, in ports, they provided their own coaches that cost twice as much as local ones. It was incredibly noisy on the ship; there was practically nowhere to escape the loud music blaring from the loudspeakers. On other ships, loud music was confined to one area, but here it could be heard everywhere. The only quiet spot was the ship’s chapel, though I wasn’t sure if I, as an atheist, could sit there. The ship’s library contained only one book: Koran.

Tak więc nie bardzo bella vita. Ale płyniemy do następnego portu i dopóki nie dowodzi nami Kapitan Francesco Schettino*, to przeżyjemy.

So, not exactly la dolce vita. But we’re sailing to the next port, and as long as Captain Francesco Schettino* isn’t at the helm, we’ll survive.

* Costa Concordia to włoski statek wycieczkowy, który zatonął 13 stycznia 2012 roku w wyniku uderzenia o skały u wybrzeży wyspy Giglio na Morzu Śródziemnym. W katastrofie zginęły 32 osoby. Kapitan Francesco Schettino został skazany na 16 lat więzienia za doprowadzenie do katastrofy i opuszczenie tonącego okrętu przed pasażerami.

* The Costa Concordia was an Italian cruise ship that sank on January 13, 2012, after striking rocks off the coast of Giglio Island in the Mediterranean Sea. 32 people died in the disaster. Captain Francesco Schettino was sentenced to 16 years in prison for causing the disaster and abandoning the sinking ship before the passengers.

Do Pireusu przypłynęliśmy wcześnie rano, ale już było gorąco. Za gorąco dla mnie i obrzydliwie słonecznie. Już wcześniej postanowiłam, że nie pojadę do Aten, bo byłam tam czterdzieści lat temu i wystarczy. Widziałam wszystko, co chciałam zobaczyć, łącznie z wartą pełnioną przez Ewzonów i zaniedbanymi ulicami, choć najlepiej pamiętam inne wydarzenie – szłam ulicą, kiedy nagle wszystkie sklepy i knajpki zaczęły zamykać drzwi i okiennice, jeśli były. Nie miałam pojęcia co się dzieje i nagle zobaczyłam tłum co najmniej kilkuset facetów (niektórzy nieśli kije). Szybko szli środkiem ulicy krzycząc coś, strzelały race, a ja stałam przytulona do ściany budynku i nie miałam dokąd uciec… Byli to kibice, którzy wracali z meczu piłki nożnej. Ech, wspomnienia.

We arrived in Piraeus early in the morning, but it was already hot—too hot for me, and unpleasantly sunny. I had already decided not to go to Athens; I’d been there forty years ago, and that was enough. I had seen everything I wanted to see, including the Evzones on guard duty and the run-down streets, though what I remember best is a different incident: I was walking down the street when suddenly all the shops and cafes began closing their doors and shutters—wherever they had them. I had no idea what was happening, and then I saw a crowd of at least a few hundred men (some carrying big sticks). They were marching briskly down the middle of the street, shouting something, and flares were going off; I stood pressed against a building wall, with nowhere to run… They were football fans returning from a match. Ah, memories.

Do Aten został oddelegowany Pan i Władca i oto jego sprawozdanie: / The Lord and Master was dispatched to Athens, and here is his report:

Wcześnie rano następnego dnia ulice nie są już takie zatłoczone, ale ciągle widać świąteczny nastrój. Najpierw idziemy wzdłuż bardzo ruchliwej ulicy, mijając Uniwersytet, mnóstwo hoteli i niewielkich meczetów i całe armie policji a potem skręcamy i zanurzamy się w stare, wąskie uliczki.

Early the next morning, the streets are no longer quite as crowded, yet the festive atmosphere is still palpable. We first walk along a very busy street—passing the university, numerous hotels, small mosques, and throngs of police—before turning off and plunging into the old, narrow lanes.

Byłam już w wielu wielkich miastach, ale w żadnym ludzie nie byli tak przyjaźni i uprzejmi jak tutaj. Wprawdzie ulice w wielu miejscach są rozkopane, chodniki nie są równe, ale jest czysto a policjantki z groźnymi minami odwzajemniają moje uśmiechy.

I have been to many big cities, but nowhere else have the people been as friendly and polite as they are here. Admittedly, the streets are torn up in many places and the sidewalks are uneven, but it is clean, and the stern-faced policewomen return my smiles.

No i zapach dobiegający z niezliczonych ilości restauracji, knajpek i kawiarń… Wspaniały. Postanawiamy spróbować lokalnego jedzenia, ale na razie skończyły nam się wąskie uliczki i znaleźliśmy się znów w zalanej słońcem wielkomiejskiej części dzielnicy Karaköy.

And then there are the aromas wafting from countless restaurants, eateries, and cafés… Simply wonderful. We decide to try some local food, but for the moment, the narrow streets have come to an end, and we find ourselves back in the sun-drenched, bustling urban area of ​​the Karaköy district.

Śpiew muezzina ogłasza wczesne popołudnie, zawracamy więc i szukamy jakiegoś zacienionego miejsca na spróbowanie tureckich pyszności, ale ponieważ nie mamy tureckich lir, więc musimy pytać, czy przyjmą euro. Zasiadamy za stołem, pan kelner na naszą prośbę wpisuje nam w smartfonach hasło do internetu, a siedzący przy sąsiednim stole młody człowiek pyta, czy nie będzie mi przeszkadzał dym z papierosa. W tym momencie postanawiam, że oficjalnie i z pełną odpowiedzialnością ogłaszam, że miasto Istambuł jest najfajniejszym miastem na świecie!

The muezzin’s call announces the early afternoon, so we turn back and look for a shady spot to sample some Turkish delicacies; however, since we don’t have any Turkish liras, we have to ask if they accept euros. We sit down at a table, the waiter enters the Wi-Fi password into our smartphones at our request, and a young man at the next table asks if his cigarette smoke would bother me. At that moment, I decide to officially—and with full conviction—declare that Istanbul is the coolest city in the world!

Postanawiam spróbować tureckiej herbaty, zamiast zwyczajowej kawy. Turecka pizza (pide) i herbata – niebo. Po ponad godzinie ruszamy dalej, obok wieży Galata, licznych butików, banków, sklepów z dywanami i galerii sztuki. Z wielu budynków śledzi nas wzrok niebieskookiego mężczyzny na gigantycznych portretach zawieszonych na fasadach budynków. W końcu pytam hotelowego pracownika: „Kim jest ten mężczyzna?” „To Mustafa Kemal Atatürk” * – odpowiada i już zaczyna mi o nim opowiadać, ale ja wiem doskonale kim był, tyle że nie wiedziałam, że tak wyglądał.

I decide to try Turkish tea instead of my usual coffee. Turkish pizza (pide) and tea—pure bliss. After more than an hour, we move on, passing the Galata Tower, numerous boutiques, banks, carpet shops, and art galleries. From many of the buildings, the gaze of a blue-eyed man follows us from giant portraits hanging on the facades. Finally, I ask a hotel employee, „Who is that man?” „That’s Mustafa Kemal Atatürk” * he replies, immediately starting to tell me about him—though I know perfectly well who he was; I just hadn’t realized that was what he looked like.

Muszę jeszcze wspomnieć o istambulskich kotach. Koty są wszędzie – wygrzewają się na ławkach, na chodnikach i schodach, mają mnóstwo jedzenia i picia, a małe i większe kocie hotele i domki są wszędzie. Podchodzą czasem do ludzi, kiedy chcą być głaskane i absolutnie nie są zaniedbane. Taka ciekawostka…

I also have to mention Istanbul’s cats. They are everywhere—basking on benches, sidewalks, and steps; they have plenty of food and water, and small cat hotels and shelters are scattered all over the place. Sometimes they approach people when they want to be petted, and they are certainly not neglected. Just an interesting detail…

Zbliżał się wieczór i przyszła pora opuścić to wspaniałe miasto. O 21:25, żegnani śpiewem muezzina popłynęliśmy przez Bosfor i dalej na południe ma Morze Marmara i lekko na zachód przez Cieśninę Dardanele na Morze Egejskie. Do następnego portu.

Evening was approaching, and the time had come to leave this magnificent city. At 9:25 PM, bid farewell by the singing of the muezzin, we sailed across the Bosphorus, then south into the Sea of ​​Marmara and slightly west through the Dardanelles Strait toward the Aegean Sea. On to the next port.

* Mustafa Kemal Atatürk – był niesamowitym człowiekiem. Jego życiorys mógłby posłużyć za gotowy scenariusz filmowy, a jego osiągnięcia nie tylko dla Turcji, ale również dla świata XX wieku są bardzo znaczące, choć w Europie niewielu je zna. Nie będę was zanudzać opowieściami o nim, ale moge powiedzieć, że wprowadził Turcję w XX wiek. Jego najważniejsze osiągnięcia to: w 1923 roku proklamował powstanie Republiki Tureckiej i zainicjował gigantyczny program modernizacyjny (tzw. kemalizm). Rozdzielił religię od państwa, zlikwidował kalifat i zamknął sądy religijne. Zastąpił tradycyjne pismo arabskie zmodyfikowanym alfabetem łacińskim, co znacząco podniosło poziom alfabetyzacji. Przyznał kobietom pełne prawa wyborcze (w latach 1930–1934) oraz prawo do rozwodu i dziedziczenia. Zakazał noszenia tradycyjnych fezów i chust w urzędach, zachęcając do noszenia ubioru zachodniego. Wprowadził także kalendarz gregoriański. W 1934 roku parlament nadał mu nazwisko Atatürk, co oznacza „Ojciec Turków”.

* Mustafa Kemal Atatürk was an extraordinary man. His life story could serve as a ready-made screenplay, and his achievements—significant not only for Turkey but for the 20th-century world – remain little known in Europe. I won’t bore you with a long account of his life, but suffice it to say that he brought Turkey into the 20th century. His key achievements include proclaiming the Republic of Turkey in 1923 and launching a massive modernization program (known as Kemalism). He separated religion from the state, abolished the caliphate, and closed religious courts. He replaced the traditional Arabic script with a modified Latin alphabet, which significantly boosted literacy rates. He granted women full voting rights (between 1930 and 1934), as well as the right to divorce and inherit property. He banned the wearing of traditional fezzes and headscarves in government offices, encouraging Western-style attire instead. He also introduced the Gregorian calendar. In 1934, parliament bestowed upon him the surname Atatürk, meaning „Father of the Turks.”

Po zachodzie słońca miasto wcale nie idzie spać. Po zachodzie słońca rozlega się śpiew muezzina, zapalają się miliony świateł, a miasto jeszcze bardziej ożywa. Kawiarnie i restauracje pękają w szwach, po ulicach wędrują tłumy, a Bosfor ze swoimi wielkimi mostami wygląda jak baśń z tysiąca i jednej nocy, wypełniony po brzegi oświetlonymi statkami, łodziami i małymi łódkami. Zanurzamy się w tę feerię świateł i wędrujemy ulicami nie przejmując się późną porą. *

The city doesn’t go to sleep after sunset; instead, the muezzin’s call rings out, millions of lights flicker on, and the city comes even more alive. Cafés and restaurants are packed to bursting, crowds wander the streets, and the Bosphorus with its great bridges looks like a scene from One Thousand and One Nights, teeming with illuminated ships, boats, and small craft. We immerse ourselves in this dazzling display of light and wander the streets, unconcerned by the late hour. *

* Istambuł jest bardzo bezpieczny, zarówno w dzień, jak i w nocy. Nawet samotne kobiety mogą po zmroku spacerować po „turystycznych” dzielnicach bez obaw.

* Istanbul is very safe, both by day and by night. Even women on their own can walk around „tourist” districts after dark without worry.

Zanim rozpoczniemy wędrówkę po Istambule, najpierw musimy odstać bardzo długą kolejkę do statkowej Recepcji, ponieważ według informacji na naszej karcie wizowej (Mürettebat geçici giriş belgesi) jesteśmy obywatelami Szwajcarii. Nie my jedni mamy problem ze źle wypełnionymi formularzami, stąd tłum ludzi. Kiedy wychodzimy na zalaną słońcem ulicę, okazuje się, że tego dnia w Turcji jest wielkie święto – Dzień Suwerenności Narodowej i Dzień Dziecka! Wszędzie są tłumy – ulice, parki, skwery, place są pełne ludzi, wielu urządza pikniki na trawie, jest gwarno i radośnie. Wszędzie, na prawie wszystkich budynkach wiszą ogromne flagi i równie ogromne portrety niebieskookiego mężczyzny… Ale o tym później, bo teraz jedziemy zobaczyć dwa najważniejsze meczety, których nie zdołałam zobaczyć czterdzieści lat temu – Błękitny i oczywiście Hagia Sophia.

Before we set off to explore Istanbul, we first have to wait in a very long line at the ship’s reception desk because, according to our temporary entry permits (Mürettebat geçici giriş belgesi), we are listed as Swiss citizens. We aren’t the only ones dealing with incorrectly filled-out forms—hence the crowd. When we step out onto the sun-drenched street, we discover that it is a major holiday in Turkey: National Sovereignty and Children’s Day! There are crowds everywhere—streets, parks, and squares are packed with people; many are picnicking on the grass, and the atmosphere is lively and joyful. Huge flags and equally massive portraits of a blue-eyed man hang from almost every building… But more on that later, because right now we are heading to see the two most important mosques—ones I missed out on seeing forty years ago: the Blue Mosque and, of course, the Hagia Sophia.

W historycznej dzielnicy Sultanahmet tłum jest jeszcze większy. Oba meczety są blisko siebie, ale okazuje się, że Hagia Sophia jest w remoncie, obstawiony rusztowaniami i niedostępny, więc niestety jeden mamy z głowy.

The crowd is even larger in the historic Sultanahmet district. The two mosques are close to each other, but it turns out the Hagia Sophia is undergoing renovations—surrounded by scaffolding and inaccessible—so, unfortunately, we can cross that one off the list.

Niestety! Muszę iść siusiu, po prostu muszę! Umawiam się z Panem i Władcą przed wejściem do meczetu i biegnę w poszukiwaniu toalety. Pytam kilku kobiet o drogę, żadna nie zna angielskiego. W końcu jakiś młody chłopak wskazuje kierunek, więc pędzę tam, za meczet, daleko jak dla mnie, ale wreszcie docieram do wielkiego pawilonu, gdzie w kolejce czekają zastępy kobiet. Staję zaskoczona, bo w tym tłumie jestem jedyną bez hidżabu, więc uśmiecham się do nich, bo nie wiem jak mam się zachować. A one otaczają mnie i zagadują wesoło. Jedna z nich zna trochę angielski i pyta skąd jestem, inne chcą wiedzieć czy mam męża i ile mam dzieci (pytają tej, która zna angielski, a ona tłumaczy reszcie), czy mam ogród… Ja pytam o to, skąd przyjechały, czy mają duże rodziny i o wszystko, co mi przychodzi naprędce do głowy, mówię im że tureckie kobiety są bardzo piękne, odpowiadają mi okrzyki radości. Moja tłumaczka pyta, czy jej angielski jest dobry, chwalę ją bardzo. Pokazują mi ostatnie drzwi w długim korytarzu, gdzie jest „normalna” toaleta, pozwalając mi wejść poza kolejką. Potem dziękuję im bardzo i ściskam dziewczynę, która tłumaczyła. I teraz strasznie mi przykro, że nie zapamiętałam jej imienia.

Oh dear! I need to pee—I simply have to! I arrange to meet my Lord and Master outside the mosque entrance and run off in search of a restroom. I ask a few women for directions, but none of them speak English. Finally, a young boy points the way, so I rush over—past the mosque, quite a distance for me—until I reach a large pavilion where throngs of women are waiting in line. I stop, taken aback, realizing I am the only one in the crowd without a hijab; unsure of how to act, I simply smile at them. They crowd around me, chatting cheerfully. One of them speaks a little English and asks where I’m from; others want to know if I have a husband and how many children I have (they ask the English speaker, who translates for the rest), or if I have a garden… I ask where they’ve come from, if they have large families, and anything else that pops into my head; I tell them Turkish women are beautiful, and they respond with joyful cheers. My translator asks if her English is good, and I praise her highly. They point out the last door in the long corridor—where there is a „normal” toilet—and let me skip the line. Afterward, I thank them profusely and give the woman who translated, a hug. Now, I feel terrible that I didn’t remember her name.

Odnajduję Pana i Władcę w tłumie przypadkiem – wcale nie czekał w umówionym miejscu. Słuchając śpiewu muezina idziemy na dziedziniec świątyni, gdzie niekończące się geometryczne wzory przypominają o wieczności, a kaligraficzne ornamenty zmieniają słowa w żywą sztukę, a mihrab wskazuje kierunek modlitwy…

I find the Lord and Master in the crowd by chance—he was not waiting at the agreed-upon spot at all. Listening to the muezzin’s chant, we walk into the temple courtyard, where endless geometric patterns evoke eternity, calligraphic ornaments transform words into living art, and the mihrab points the direction of prayer…

to be continued / c.d.n.

Stolica kolejnego, wielkiego imperium! Nie mogłam się doczekać! Byłam w tym mieście ponad czterdzieści lat temu, ale teraz jest nie do poznania – drapacze chmur, nowe mosty, system transportu podziemnego, modne kawiarnie, galerie sztuki i butiki w dawniej zaniedbanych dzielnicach i wielki rozrost miasta. Kiedyś mieszkało tu pięć milionów ludzi, dziś ponad szesnaście, choć niektórzy mówią, że dwadzieścia… Pięknie…

The capital of yet another great empire! I couldn’t wait! I had visited this city over forty years ago, but it is unrecognizable now — skyscrapers, new bridges, an underground transport system, trendy cafés, art galleries and boutiques in formerly neglected neighborhoods, and massive urban expansion. Five million people used to live here; today, it’s over sixteen million—though some say twenty… Beautiful…

Zacumowaliśmy przy obrzydliwie nowoczesnym, ogromnym Galataport, skąd roztacza się widok na niemożliwie zatłoczony statkami i łodziami Bosfor, na niezliczone meczety, w tym górujący nad miastem nowy, ogromny Meczet Çamlıca, na parki, ogrody i pałace, na mosty pełne ludzi i pojazdów…

We docked at the hideously modern, massive Galataport, which offers a view of the Bosphorus—impossibly crowded with ships and boats—of countless mosques, including the vast new Çamlıca Mosque towering over the city, of parks, gardens, and palaces, and of bridges teeming with people and vehicles…

to be continued… c.d.n.